Son dövrlərdə Bakının mərkəzində yerləşən restoran, kafe və satış yerlərinin fəaliyyətini dayandırması və bəzi obyektlərdə bağlanma elanlarının görünməsi diqqət çəkir. Sahibkarların bizneslərini dayandırmasına icarə haqlarının yüksəlməsi, artan ümumi xərclər, istehlakçı davranışındakı dəyişiklik və güclənən rəqabət kimi amillər təsir edir.

İqtisadçı Asif İbrahimov bu vəziyyəti şərh edərkən bildirib ki, uzun müddətdir eyni ərazidə fəaliyyət göstərən obyektlərin ard-arda bağlanması təsadüf sayılmamalıdır. O vurğulayıb ki, əgər məhz müəyyən bir meydanda və ya küçədə çaxnaşma müşahidə olunursa, məsələ fərdi sahibkar səhvlərindən daha çox bazarın ümumi vəziyyəti ilə bağlıdır.

Müsahibədə İbrahimov nümunə olaraq Nizami küçəsini xatırladıb və orada aylıq icarə haqqının 20 min manatdan çox olması faktının iqtisadi baxımdan əsaslı araşdırılmalı olduğunu qeyd edib. Onun sözlərinə görə, sahibkar yalnız icarəyə 20 min manat ödəyirsə, bu məbləğin üzərinə əməkhaqqı, sosial ödənişlər, vergilər, kommunal və xammal xərcləri, logistika, avadanlıq, reklam və digər əməliyyat xərcləri də gəlir.

İqtisadçı izah edib ki, belə xərcləri ödəyib real mənfəət görmək üçün obyektin dövriyyəsi çox yüksək olmalıdır. Buna görə də məsələnin sadəcə müştəri sayında azalma ilə məhdudlaşmadığını, əsas sualın bu müştərinin biznes üçün yetərli gəlir gətirib-gətirməməsi olduğunu vurğulayıb.

O əlavə edib ki, inflyasiya şəraitində nominal gəlirlər artsa belə, real alıcılıq birdən-birə yüksəlmir; pulu daha çox gündəlik və zəruri xərclərə xərcləyən insanların restoran, kafe və geyim kimi növ xərclərə ayırdığı məbləğ azalır. İbrahimov həmçinin 2026-cı ilin yanvar-iyulunda pərakəndə ticarətin real ifadədə 3,8 faiz artmasına baxmayaraq qiymətlərin 5,7 faiz artmasının sahibkarın real mənfəətini avtomatik artırmadığını bildirib.

Mənbə xərclərinin qalxması, icarə haqlarının yüksək olması və müştərinin xərcləmə imkanlarının məhdudlaşması nəticəsində sahibkarların dövriyyəsi azalır, amma xərcləri qaldığı yerdə qalır. Belə şəraitdə biznesin bağlanması iqtisadi baxımdan gözlənilən hal kimi qiymətləndirilə bilər. Əsas problemin kommersiya obyektlərinin icarə qiymətləri ilə həmin obyektlərin real gəlirliliyi arasında yaranan uçurum olduğunu vurğulanıb.

İbrahimov qeyd edib ki, obyekt sahibi bazar qiymətini əsas götürüb yüksək icarə tələb edə bilər, amma sahibkar bu icarəni ödəmək üçün kifayət qədər dövriyyə yaratmasa, ya ziyana işləməli, ya da bağlamalıdır. O əlavə edib ki, bağlanan hər obyekt iş yerinin, vergi ödəyicisinin və istehlak fəaliyyətinin itirilməsi deməkdir və bu, daha geniş iqtisadi zənciri təsir edir.

Müsahibədə həmçinin belə bir paradoks vurğulanıb: boş qalan obyekt sahiblərini icarə qiymətlərini endirməyə məcbur edə bilər, amma yüksək səviyyəli icarəni müəyyən qədər aşağı salmaq da bəzən problemi həll etmir, çünki əsas məsələ ümumi xərclər strukturudur.

İqtisadçı ümumilikdə vurğulayıb ki, statistik göstəricilərdə iqtisadi artım görünə bilər, amma küçədəki “bağlanırıq”, “icarəyə verilir” və “satılır” elanlarının artması iqtisadiyyatın real vəziyyətinə dair mühüm siqnaldır. O hesab edir ki, sahibkara “daha çox işləyin” deməkdənsə, biznesin fəaliyyətini davam etdirməsi üçün əlverişli iqtisadi mühiti formalaşdırmaq vacibdir. İqtisadçının fikrincə, bazarın necə tənzimləndiyi və bağlanmaların yeni bizneslər hesabına yoxsa mövcudların itirilməsi ilə baş verməsi araşdırılmalıdır.